Abdus Salam
![]() Abdus Salam (z lewej) i Syed Qasim Mahmood, pakistański pisarz, encyklopedysta i dziennikarz | |||
Data i miejsce urodzenia | 29 stycznia 1926 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 21 listopada 1996 | ||
profesor | |||
Specjalność: fizyka teoretyczna | |||
Alma Mater | Government College University w Lahore, | ||
Uczelnia | Uniwersytet Stanforda, | ||
dyrektor International Centre for Theoretical Physics | |||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
Nagrody | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Grave_of_Abdus_Salam.jpg/240px-Grave_of_Abdus_Salam.jpg)
Abdus Salam (ur. 29 stycznia 1926 w Jhang, zm. 21 listopada 1996 w Oksfordzie)[1] – pakistański fizyk teoretyk, noblista, profesor fizyki teoretycznej w Imperial College London, założyciel i dyrektor International Centre for Theoretical Physics (ICTP) w Trieście[2][3]. Zasłynął głównie w fizyce cząstek elementarnych – jako współtwórca teorii oddziaływań elektrosłabych obok Weinberga i Glashowa, z którymi otrzymał za to Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1979.
Życiorys
Pochodzenie i wykształcenie
Ojciec Abdusa Salama był urzędnikiem w Wydziale Edukacji w ubogim rolniczym regionie. Abdus Salam jako czternastolatek przystąpił do egzaminu wstępnego na University of the Punjab i uzyskał na nim najwyższy wynik w historii uczelni. Uzyskał stypendium, które pozwoliło mu na podjęcie studiów w Government College na University of the Punjab (obecnie Government College University, Lahore). Studia ukończył w 1946, uzyskując tytuł MA. W tym samym roku wyjechał na stypendium do St John’s College, wchodzącego w skład University of Cambridge. Tam w 1949 uzyskał stopień BA w dziedzinie matematyki i fizyki[4].
Praca naukowa
W 1950 został wyróżniony Smith's Prize, nagrodą przyznawaną przez University of Cambridge osobom przed doktoratem, za wybitny wkład w dziedzinie fizyki. Stopień doktora fizyki teoretycznej uzyskał w 1952; jego rozprawa dotyczyła elektrodynamiki kwantowej[4].
W 1951 wrócił do Pakistanu, aby wykładać matematykę w Government College; rok później objął stanowisko kierownika Zakładu Matematyki na University of the Punjab. W 1954 opuścił Pakistan i ponownie wyjechał do Cambridge, gdzie w 1957 został profesorem fizyki teoretycznej na Imperial College London. Stanowisko to łączył z funkcją dyrektora International Centre for Theoretical Physics (ICTP) w Trieście, którego był współzałożycielem[5].
Abdus Salam za pomocą hipotetycznych równań opisał zależności pomiędzy siłą elektromagnetyczną a oddziaływaniami słabymi. Postulował istnienie cząstek elementarnych, takich jak Bozon W czy Bozon Z. Do podobnych wniosków doszli Sheldon Lee Glashow oraz Steven Weinberg, którzy stosowali inne metody badawcze. Istnienie tych bozonów zostało potwierdzone przez eksperymenty prowadzone w CERN w 1983[5].
Od 1966 blisko współpracował z gen. Władysławem Turowiczem, komendantem pakistańskiego Space & Upper Atmosphere Research Committee (SUPARCO), przy rozwijaniu programu rakietowego i kosmicznego (satelity, astronauci). Brał również udział w rozwoju pakistańskiego programu nuklearnego[6].
Nagrodę Nobla otrzymał w 1979, wraz z Sheldonem Lee Glashowem i Stevenem Weinbergiem, za niezależne prace nad jednolitą teorią wzajemnego słabego i elektromagnetycznego oddziaływania cząstek elementarnych[7]. Był pierwszym muzułmańskim i pakistańskim laureatem Nagrody Nobla. Otrzymał również wiele innych honorowych tytułów oraz wysokich odznaczeń[8], m.in. status członka zagranicznego PAN (1985)[3][9]. Laureat Medalu Copleya.
Śmierć
Po śmierci, spowodowanej chorobą Parkinsona, jego ciało zostało przetransportowane do Rabwah w Pendżabie i tam złożone w pobliżu grobu rodziców.
Wyróżnienia
Odznaczenia
Salama odznaczyło kilka krajów Azji, Europy i Ameryki Południowej:
- 1959: Order Pakistanu[8]
- 1979: Order Imtiaz (Pakistan)
- 1980: Order Niepodległości (Jordania)[8]
- 1980: Order Andrésa Bella (Wenezuela)[8]
- 1980: Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy)[8]
- 1989: Honorowy Rycerz Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania)[8]
- 1994: Krzyż Wielki Orderu Zasługi Naukowej (Brazylia)[10]
Doktoraty honorowe
Tytuł doktora honoris causa przyznało mu ponad 40 uczelni z pięciu kontynentów – Azji, Europy, Afryki i obu Ameryk. Jego nazwisko znajduje się na liście uczelni, które przyznały ten tytuł, zamieszczonej na stronie internetowej Komitetu Noblowskiego[8]:
- 1957: University of the Punjab, Lahaur (Pakistan)
- 1971: Uniwersytet Edynburski (Wielka Brytania)
- 1979: Università degli Studi di Trieste (Włochy)
- 1979: University of Islamabad (Pakistan)
- 1980: Universidad Nacional de Ingeniería w Limie (Peru)
- 1980: Uniwersytet Świętego Marka w Limie (Peru)
- 1980: Universidad Nacional de San Antonio Abad del Cusco (Peru)
- 1980: Universidad Simón Bolívar w Caracas (Wenezuela)
- 1980: Yarmouk University w Irbidzie (Jordania)
- 1980: Uniwersytet Stambulski (Turcja)
- 1981: Guru Nanak Dev University w Amritsarze (Indie)
- 1981: Muslim University w Aligarh (Indie)
- 1981: Banaras Hindu University w Waranasi (Indie)
- 1981: University of Chittagong (Bangladesz)
- 1981: Uniwersytet Wrocławski (28 maja[11])
- 1981: University of Bristol (Wielka Brytania)
- 1981: University of Maiduguri (Nigeria)
- 1982: Uniwersytet Filipiński
- 1983: Uniwersytet Chartumski (Sudan)
- 1983: Uniwersytet Complutense w Madrycie (Hiszpania)
- 1984: City College of New York (USA)
- 1984: University of Nairobi (Kenia)
- 1985: Universidad Nacional de Cuyo w Mendozie (Argentyna)
- 1985: Universidad Nacional de La Plata (Argentyna)
- 1985: University of Cambridge (Wielka Brytania)
- 1985: Uniwersytet w Göteborgu (Szwecja)
- 1986: Uniwersytet Sofijski im. św. Klemensa z Ochrydy (Bułgaria)
- 1986: Uniwersytet w Glasgow (Wielka Brytania)
- 1986: University of Science and Technology w Hefei (Chiny)
- 1986: City, University of London (Wielka Brytania)
- 1987: Panjab University w Czandigarh (Indie)
- 1987: Medicina Alternativa Institute w Kolombo (Sri Lanka)
- 1987: National University of Benin w Kotonu (Benin)
- 1987: University of Exeter (Wielka Brytania)
- 1988: Uniwersytet w Gandawie (Belgia)
- 1990: Bendel State University w Ekpomie (Nigeria)
- 1990: Uniwersytet Ghany (Ghana)
- 1991: University of Warwick (Wielka Brytania)
- 1991: Université Cheikh Anta Diop w Dakarze (Senegal)
- 1991: Universidad Nacional de Tucumán w San Miguel de Tucumán (Argentyna)
- 1992: University of Lagos (Nigeria)
Uwagi
Przypisy
- ↑ Nobel Prize in Physics 1979 • Abdus Salam – Facts. Nobel Media AB. [dostęp 2014-02-05]. (ang.).
- ↑ Abdus Salam – Biographical. Nobel Media AB. [dostęp 2014-02-05]. (ang.).
- ↑ a b Salam Abdus, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2021-07-29] .
- ↑ a b Abdus Salam. Biographical. [w:] nobelprize.org [on-line]. [dostęp 2019-12-17]. (ang.).
- ↑ a b Abdus Salam, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-12-17] (ang.).
- ↑ The Rocket-Missile Man of Pakistan: Air Commodore Władysław Józef Marian Turowicz. Pakistan Defence. [dostęp 2015-09-09]. (ang.).
- ↑ Nobel Lecture, December 8, 1979 • Gauge Unification of Fundamental Forces. Nobel Media AB. [dostęp 2014-02-05]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g Abdus Salam Curriculum Vitae. Nobel Media AB. [dostęp 2014-02-05]. (ang.).
- ↑ Salam, Abdus, [w:] Członkowie Polskiej Akademii Nauk [online], czlonkowie.pan.pl [dostęp 2021-09-01] .
- ↑ Listagem Geral da Ordem Nacional do Mérito Científico. Ministério da Ciência, Tecnologia e Inovação. [dostęp 2014-02-25]. (port.).
- ↑ Doktorzy honoris causa: Multimedialna Baza Danych Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego. mbd.muzeum.uni.wroc.pl. [dostęp 2018-07-11]. (pol.).
Bibliografia
- Nobel Prize in Physics 1979 • Abdus Salam – Facts. Nobel Media AB. (ang.).
- Andrzej K. Wróblewski. Noblista heretyk. „Wiedza i Życie”, s. 63, marzec 2010. Warszawa: Prószyński Media. ISSN 0137-8929.
Linki zewnętrzne
- ICTP Mission & History • An institute run by scientists for scientists, www.ictp.it
- Spirit of Abdus Salam Award Recipients Announced, Three long-time ICTP staff share recognition ICTP founder and Nobel Laureate Abdus Salam, 30/01/2014, Trieste, Italy, www.ictp.it
- p
- d
- e
- p
- d
- e
- p
- d
- e
1901–1909 |
|
---|---|
1910–1919 |
|
lata 20. |
|
lata 30. |
|
lata 40. |
|
lata 50. |
|
lata 60. |
|
lata 70. |
|
lata 80. |
|
lata 90. |
|
rok 2000 |
|
- p
- d
- e
XX wiek |
|
---|---|
XXI wiek |
|
- ISNI: 0000000108825961
- VIAF: 27596310
- LCCN: n50082126
- GND: 132772817
- NDL: 00474321
- BnF: 14065867n, 12151714h
- SUDOC: 030013577
- SBN: CFIV046655
- NLA: 52239024
- NKC: kup19980000086131
- NTA: 07027424X
- CiNii: DA01417823
- PLWABN: 9810623496005606
- NUKAT: n96030195
- OBIN: 64072
- J9U: 987007323392805171, 987007284265905171
- PTBNP: 33290
- CANTIC: a11435793
- CONOR: 55276387
- PAN: SALAM, Abdus